Duński serial polityczny „Rząd” (oryg. „Borgen”) od lat cieszy się uznaniem krytyków i widzów na całym świecie, oferując wnikliwy portret skandynawskiej demokracji. Dla polskiego odbiorcy oglądanie tego produkcji może być doświadczeniem gorzkim i prowokującym do refleksji. Serial, ukazujący funkcjonowanie duńskiego parlamentu i gabinetu, w subtelny sposób uwypukla bowiem fundamentalne różnice w kulturze politycznej między Danią a Polską, wskazując na głębokie patologie rodzimej sceny publicznej.
Jeden system, jedna logika
Jak zauważają komentatorzy, siłą duńskiego systemu, zarówno tego przedstawionego w serialu, jak i realnego, jest spójność. Działa w nim jeden system prawny, respektowany przez wszystkie siły polityczne. Debaty toczą się wokół konkretnych rozwiązań, a nie personalnych ataków czy walki o symboliczną dominację. Jedna logika działania instytucji państwowych i jedno kryterium prawdy, oparte na faktach i eksperckiej wiedzy, stanowią fundament zaufania społecznego.
Polski kontrast: wielość rzeczywistości
Sytuacja w Polsce przedstawia się diametralnie inaczej. Od lat obserwujemy zjawisko polaryzacji, które prowadzi do powstania dwóch (lub więcej) równoległych rzeczywistości politycznych i informacyjnych. Każda z wiodących sił politycznych operuje własną narracją, własnym zestawem „faktów” i własną interpretacją prawa. To, co dla jednej strony jest bezprawiem, dla drugiej jest słuszną reformą. Brak jest wspólnej płaszczyzny dyskusji, a podstawowe instytucje, takie jak sądownictwo czy media publiczne, stały się przedmiotem zażartego sporu, a nie gwarantem ładu konstytucyjnego.
Patologie polskiej polityki, które uwidacznia kontrast z duńskim modelem, to m.in.:
- Polityzacja instytucji państwowych, w tym sądów, prokuratury i regulatorów rynku.
- Język nienawiści i personalne ataki zastępujące merytoryczną debatę.
- Erozja niezależności mediów publicznych, przekształcanych w tubę propagandową rządzącej partii.
- Stały konflikt z instytucjami Unii Europejskiej dotyczący zasad państwa prawa.
Zazdroszczę Duńczykom, zarówno tym z serialu „Rząd”, jak i realnym mieszkańcom Kopenhagi, Aarhus i Odense, że żyją w świecie, w którym obowiązuje jeden system prawny, jedna logika i jedno kryterium prawdy.
Czy zmiana jest możliwa?
Refleksja inspirowana duńskim serialem nie musi prowadzić jedynie do pesymizmu. Może stać się punktem wyjścia do dyskusji o koniecznych reformach. Budowa kultury politycznej opartej na kompromisie, faktach i szacunku dla instytucji jest procesem długotrwałym i wymagającym zaangażowania całej klasy politycznej oraz społeczeństwa obywatelskiego. Przykład Danii pokazuje, że taka polityka jest możliwa i stanowi fundament dobrobytu oraz stabilności państwa. Polski widz, oglądając „Rząd”, może zadać sobie pytanie, czy i kiedy nasza scena polityczna dojrzeje do podobnego modelu działania, w którym dobro państwa i obywateli stoi ponad partykularnymi interesami i walką o władzę za wszelką cenę.
Foto: images.pexels.com