Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) wydał w czwartek 16 lipca 2026 roku dwa wyroki, które mogą mieć istotny wpływ na funkcjonowanie polskiego wymiaru sprawiedliwości. Zgodnie z orzeczeniami, same okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego mogą wystarczyć do zakwestionowania jego niezawisłości i bezstronności – nie trzeba wtedy wskazywać dodatkowych dowodów.
Pytania prejudycjalne Sądu Najwyższego
Wyroki są odpowiedzią na pytania prejudycjalne Sądu Najwyższego dotyczące statusu sędziów powołanych po 2018 roku przy udziale nowej Krajowej Rady Sądownictwa oraz tzw. testu niezawisłości wprowadzonego nowelizacją ustawy o Sądzie Najwyższym z 9 czerwca 2022 roku. Sąd Najwyższy pytał m.in., czy nieprawidłowości w procedurze nominacyjnej mogą same w sobie przesądzać o braku niezależności sędziego oraz czy sędzia powołany w wadliwy sposób może orzekać w sprawie oceny bezstronności innego sędziego.
Kluczowe tezy wyroków
TSUE podkreślił, że procedura powoływania sędziów ma fundamentalne znaczenie dla wiarygodności wymiaru sprawiedliwości. Nie każde uchybienie automatycznie podważa niezawisłość, ale jeśli waga i charakter nieprawidłowości stwarzają ryzyko, że władza wykonawcza mogła wpłynąć na nominację, to takie okoliczności same w sobie mogą być podstawą do zakwestionowania sędziego. W sprawie C-748/23 (Gekus) Trybunał uznał, że w takich przypadkach strona nie musi przedstawiać dodatkowych dowodów na brak bezstronności.
Ponadto TSUE orzekł, że sędzia powołany w wadliwej procedurze (tzw. neosędzia) nie może zasiadać w składzie rozpoznającym wniosek o przeprowadzenie testu bezstronności wobec innego sędziego, który również został powołany w ten sam sposób – nawet jeśli stanowi tylko jedną osobę w pięcioosobowym składzie. Minister sprawiedliwości Waldemar Żurek skomentował: „Neosędziowie kierują ocenę prawidłowości swojego powołania do innych neosędziów, a ci uznają, że stanowią legalny sąd, mimo że w świetle prawa Unii Europejskiej nie tworzą sądu”.
Znaczenie dla polskiego sądownictwa
Wyroki TSUE mogą wpłynąć na dalsze postępowania przed polskimi sądami, w których podnoszone są zarzuty dotyczące statusu sędziów powołanych po 2018 roku. Orzeczenia te wzmacniają argumentację o konieczności zapewnienia niezależności sądów zgodnie z prawem unijnym.
Źródło: Ministerstwo Sprawiedliwości
Fot. gov.pl
