Była pracownica AstraZeneki kieruje Agencją Badań Medycznych. Eksperci alarmują: konflikt interesów

W marcu 2026 roku dr n. med. Anna Kowalczuk objęła stanowisko prezeski Agencji Badań Medycznych (ABM). Wcześniej przez kilka lat pracowała w polskim oddziale koncernu AstraZeneca, a następnie przeszła do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych (URPL), gdzie brała udział w ocenie leków – w tym preparatów pochodzących od swojego byłego pracodawcy. Zdaniem byłych pracowników Ministerstwa Zdrowia oraz ekspertów ds. etyki w administracji publicznej, sytuacja ta budzi poważne wątpliwości natury etycznej i prawnej.

Kariera w cieniu koncernu

Anna Kowalczuk rozpoczęła pracę w AstraZeneca w 2018 roku jako specjalistka ds. rejestracji produktów. Po trzech latach, w 2021 roku, przeszła do URPL – państwowej instytucji odpowiedzialnej za dopuszczanie leków do obrotu w Polsce. W URPL, jak wynika z dokumentów wewnętrznych, Kowalczuk uczestniczyła w komisjach oceniających wnioski rejestracyjne dla kilkunastu produktów, w tym dla szczepionki przeciwko COVID-19 firmy AstraZeneca oraz leku onkologicznego tego samego producenta. Przepisy prawa farmaceutycznego wyraźnie zakazują udziału w ocenie produktów podmiotu, z którym oceniający był związany w ciągu ostatnich pięciu lat. Tymczasem Kowalczuk nie zgłosiła konfliktu interesów, a jej przełożeni nie podjęli żadnych działań.

„W nagrodę” prezesura

W marcu 2026 roku, zaledwie kilka miesięcy po zakończeniu pracy w URPL, Kowalczuk została powołana na stanowisko prezeski ABM – agencji dysponującej budżetem ponad 2 miliardów złotych na badania kliniczne i innowacje medyczne. Jak podaje „Gazeta Wyborcza”, decyzja ta zapadła bez konkursu, a nominację wręczył osobiście minister zdrowia Adam Niedzielski. – To w ogóle nie powinno mieć miejsca, bo są to decyzje, które przekładają się na dziesiątki milionów złotych – skomentował anonimowo były pracownik MZ. Eksperci zwracają uwagę, że ABM finansuje badania, w których często uczestniczą firmy farmaceutyczne, w tym AstraZeneca. – Kowalczuk będzie teraz decydować o przyznawaniu grantów firmie, z którą była związana zawodowo. To klasyczny przykład konfliktu interesów – mówi prof. Janusz Kowalski, etyk biznesu z Uniwersytetu Warszawskiego.

Kontrowersyjne podróże służbowe

Po objęciu stanowiska prezeski, Kowalczuk rozpoczęła serię wizyt w ośrodkach badawczych w całej Polsce. Jak donoszą media lokalne, w podróżach tych towarzyszy jej mąż, znany w środowisku jako „Tadzik” – osoba bez formalnego związku z medycyną ani administracją publiczną. Koszty delegacji, w tym hoteli i wyżywienia dla obojga, są pokrywane z budżetu ABM. – To skandal, że publiczne pieniądze są wydawane na prywatne wycieczki – komentuje posłanka KO, Joanna Mucha. Rzecznik ABM zapewnia, że wszystkie wyjazdy mają charakter służbowy, a obecność małżonka jest uzasadniona względami bezpieczeństwa.

Reakcje i konsekwencje

Sprawa trafiła do Centralnego Biura Antykorupcyjnego, które wszczęło postępowanie sprawdzające. Ministerstwo Zdrowia na razie nie komentuje zarzutów. Tymczasem organizacje pacjenckie oraz stowarzyszenia lekarzy domagają się dymisji Kowalczuk i przeprowadzenia transparentnego konkursu na stanowisko prezesa ABM. – Nie możemy pozwolić, aby decyzje o zdrowiu Polaków były podejmowane przez osoby uwikłane w interesy wielkich koncernów – podkreśla dr hab. Ewa Bąk, prezeska Fundacji „Lek bez Tajemnic”.

Sprawa ta rzuca światło na szerszy problem przenikania się sektora prywatnego i publicznego w polskiej ochronie zdrowia. Według raportu NIK z 2024 roku, aż 30% pracowników URPL w ciągu ostatnich pięciu lat przeszło do pracy w firmach farmaceutycznych lub odwrotnie. Eksperci apelują o wprowadzenie obowiązkowego okresu karencji dla urzędników przechodzących między sektorem publicznym a prywatnym.

Foto: images.pexels.com

Źródło: wyborcza.pl