Dlaczego pomagamy innym? Psycholog wyjaśnia motywacje altruizmu i krytykę działań charytatywnych

W ostatnich tygodniach w przestrzeni publicznej pojawiła się dyskusja na temat autentyczności działań charytatywnych, szczególnie tych podejmowanych przez osoby publiczne, influencerów czy celebrytów. Czy pomoc finansowa dla chorego dziecka traci na wartości, jeśli darczyńca jednocześnie chce poprawić swój wizerunek lub zyskać prestiż społeczny? Głos w tej sprawie zabrał prof. Kamil K. Imbir, psycholog społeczny z Uniwersytetu Warszawskiego, który zwraca uwagę na złożoność ludzkich motywacji.

Intencje a skuteczność pomocy

Jak podkreśla ekspert, ludzie mają naturalną potrzebę postrzegania siebie w pozytywnym świetle. Chcą być uważani za osoby przyzwoite, a niekiedy dążą do zdobycia prestiżu. Jednak – zdaniem prof. Imbira – nie oznacza to, że taka pomoc jest fałszywa czy mniej wartościowa. „Nie musimy wymagać idealnych intencji, jeśli działanie jest realnie pomocne, przejrzyste i nie krzywdzi beneficjentów. To jest rozsądniejszy standard niż oczekiwanie moralnej nieskazitelności” – mówi psycholog.

W jego ocenie, skupianie się wyłącznie na czystości motywacji może prowadzić do paraliżu decyzyjnego i zniechęcać do angażowania się w działania prospołeczne. Liczy się przede wszystkim efekt – realne wsparcie dla potrzebujących.

Kontekst społeczny i krytyka działań charytatywnych

Dyskusja ta nabiera szczególnego znaczenia w kontekście ostatnich wydarzeń związanych z Wielką Orkiestrą Świątecznej Pomocy oraz akcjami zbiórkowymi organizowanymi przez influencerów takich jak Bedoes czy Łatwogang. W mediach społecznościowych pojawiły się głosy krytykujące ich za rzekome wykorzystywanie chorych dzieci do budowania własnego wizerunku. Psycholog społeczny wskazuje jednak, że taka krytyka może wynikać z nadmiernego moralizowania i braku zrozumienia psychologicznych mechanizmów altruizmu.

Badania z zakresu psychologii społecznej od lat pokazują, że motywacje prospołeczne rzadko bywają czysto altruistyczne. Ludzie pomagają, bo czują się z tym dobrze, bo chcą być docenieni, bo obawiają się społecznego ostracyzmu. To nie unieważnia samego aktu pomocy. Wręcz przeciwnie – jak zauważa prof. Imbir, istotne jest, aby pomoc była efektywna i transparentna, a niekoniecznie wynikająca z nieskazitelnych pobudek.

Edukacja i rozwój empatii

Ekspert zwraca również uwagę na potrzebę edukacji społecznej w zakresie empatii i rozumienia własnych motywacji. W jego opinii, zamiast oceniać intencje innych, powinniśmy uczyć się, jak skutecznie i etycznie pomagać. W Polsce, gdzie służba zdrowia boryka się z wieloma problemami, a pacjenci onkologiczni często polegają na zbiórkach publicznych, każda realna pomoc ma ogromne znaczenie. Według danych Naczelnej Izby Lekarskiej, w 2025 roku na leczenie onkologiczne dzieci w Polsce przeznaczono z budżetu państwa ok. 1,2 mld zł, jednak potrzeby są znacznie większe – stąd rola fundacji i indywidualnych darczyńców pozostaje kluczowa.

Foto: images.pexels.com

Źródło: wyborcza.pl