Komisja Wenecka negatywnie o prezydenckim projekcie ustawy o sądach
Podczas 147. sesji plenarnej w Wenecji, która odbyła się 12-13 czerwca 2026 roku, Komisja Wenecka wraz z Dyrekcją Generalną Praw Człowieka i Rządów Prawa Rady Europy przyjęły wspólną opinię dotyczącą prezydenckiego projektu ustawy o przywróceniu prawa do sądu oraz rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Opinia jednoznacznie zaleca polskim władzom zaniechanie dalszych prac nad tym projektem.
Wniosek o sporządzenie opinii złożył w marcu 2026 roku Marszałek Sejmu RP Włodzimierz Czarzasty, po tym jak Prezydent skierował projekt do Sejmu, zawetowując wcześniej rządowe projekty ustaw o Krajowej Radzie Sądownictwa i Kodeksie wyborczym.
Wiceminister sprawiedliwości Dariusz Mazur ocenił, że projekt drastycznie uderza w niezawisłość sędziowską, a jego celem jest wywołanie „efektu mrożącego” w środowisku sędziowskim i całkowite podporządkowanie go władzy wykonawczej. Podkreślił, że pozostawanie w kręgu państw demokratycznych jest nie do pogodzenia z tworzeniem takiego prawa.
W ostatnich tygodniach przedstawiciele Komisji Weneckiej odbyli wizyty studyjne w Polsce, w tym w Ministerstwie Sprawiedliwości. Podczas spotkań przedstawiciele resortu przedstawili swoje zastrzeżenia, które znalazły odzwierciedlenie w ostatecznej opinii. Komisja potwierdziła, że problem wadliwie powołanych sędziów w Polsce ma charakter systemowy, a podobne rozwiązania były już krytykowane w 2020 roku przy okazji tzw. „ustawy kagańcowej”.
Opinia wskazuje, że projekt w wielu aspektach jest jeszcze bardziej szkodliwy niż wcześniejsze regulacje. Sędziowie mieliby stanąć przed niemożliwym wyborem między orzeczeniami polskiego Trybunału Konstytucyjnego a prawem europejskim, co pogłębiłoby naruszenia prawa UE. Komisja podkreśliła, że sam fakt powołania sędziego przez wadliwą KRS nie przesądza o braku bezstronności, ale kategorycznie odrzuciła propozycje ograniczające kompetencje sędziów do weryfikowania niezależności innych sędziów.
Zdecydowanie skrytykowano również zakaz uczestniczenia w stowarzyszeniach sędziowskich, uznając go za sprzeczny z art. 11 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Ponadto przewidziane w projekcie odsunięcie sędziego z zawodu za „odmowę wykonywania wymiaru sprawiedliwości” uznano za niedopuszczalną ingerencję w podział władz.
Komisja ostrzegła, że uchwalenie projektu pogłębiłoby kryzys rządów prawa w Polsce i negatywnie wpłynęłoby na stosowanie orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz Trybunału Sprawiedliwości UE. Ministerstwo Sprawiedliwości podziela te konkluzje, podkreślając, że projekt jest niezgodny z Konstytucją i zobowiązaniami międzynarodowymi Polski. Dodatkowo jego przyjęcie generowałoby kolejne odszkodowania z ETPC.
17 czerwca 2026 roku Marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty poinformował, że projekt nie otrzyma numeru druku i nie będzie procedowany. Polski rząd deklaruje dalszą współpracę z Komisją Wenecką na rzecz przywracania praworządności.
Źródło: Ministerstwo Sprawiedliwości
Fot. gov.pl
